शुक्लपक्षे द्वितीयायां शालां सम्वेष्ट्य रक्षयेत् । आदित्यरश्मितो वाहान्कटैर्वस्त्रादिकैस्तथा ॥ śuklapakṣe dvitīyāyāṃ śālāṃ samveṣṭya rakṣayet | ādityaraśmito vāhānkaṭairvastrādikaistathā || Во вторую дату светлой половины месяца следует окружить и охранять конюшню, защищая коней от солнечных лучей циновками, тканями и прочим.
अस्तङ्गते दिनकरे कटादीनपकर्षयेत् । प्रवातार्थम्पुनर्ह्यायावत्तसन्ध्या न जायते ॥ astaṅgate dinakare kaṭādīnapakarṣayet | pravātārthampunarhyāyāvattasandhyā na jāyate || Когда Солнце зайдёт, циновки и прочее следует снять для проветривания, пока вновь не настанут сумерки.
शालाप्रवेशविहितां रक्षां कण्ठे प्रदापयेत् । रक्षान्तु लौहकन्निम्बपत्राणि गुग्गुलं सर्षपान्घृतम् ॥ śālāpraveśavihitāṃ rakṣāṃ kaṇṭhe pradāpayet | rakṣāntu lauhakannimbapatrāṇi guggulaṃ sarṣapānghṛtam || Следует дать коням на шею защитный амулет, предписанный при входе в конюшню: железо, листья нима, гуггул, горчицу и топлёное масло,
चेले बद्धां वचां हिङ्गुं बध्नीयाद्वाजिनाङ्गुले । घर्षणम्भ्रामणञ्चैव तथा चैवोपवर्तनम् ॥ cele baddhāṃ vacāṃ hiṅguṃ badhnīyādvājināṅgule | gharṣaṇambhrāmaṇañcaiva tathā caivopavartanam || завёрнутые в ткань аир и асафетиду — привязать к шее коней. Растирание, кружение и переворачивание
निशाशेषे प्रकर्तव्यं यावदूरे दिवाकरः । एतत्प्रतिदिनं कुर्यात्सप्तरात्रमतन्द्रितः ॥ niśāśeṣe prakartavyaṃ yāvadūre divākaraḥ | etatpratidinaṃ kuryātsaptarātramatandritaḥ || следует делать в конце ночи, пока Солнце ещё далеко. Это нужно неустанно повторять каждый день семь ночей.
कारयेद्ब्राह्मणश्चैव शान्तिस्वस्त्ययनानि च । सप्तरात्रे व्यतिक्रान्ते क्षौरितान् स्नापितांस्तथा ॥ kārayedbrāhmaṇaścaiva śāntisvastyayanāni ca | saptarātre vyatikrānte kṣauritān snāpitāṃstathā || Брахман должен совершать обряды умиротворения и благословения. По истечении семи ночей коней следует остричь и омыть,
अर्चितान्कुसुमैर्गन्धैस्ततो नीराजयेद्बुधः । ततो वादित्रनिर्घोषैर्नेतव्या ग्रामतो बहिः ॥ arcitānkusumairgandhaistato nīrājayedbudhaḥ | tato vāditranirghoṣairnetavyā grāmato bahiḥ || почтить цветами и благовониями, затем сведущий совершает нираджана. После этого под звуки инструментов их следует вывести из селения
दिशम्पूर्वामथोदीचीमश्वा विप्रैरधिष्ठिताः । बहूनी हुत्वा द्विजो मन्त्रैर्वेदोदिष्टैर्यथाक्रमम् ॥ diśampūrvāmathodīcīmaśvā viprairadhiṣṭhitāḥ | bahūnī hutvā dvijo mantrairvedodiṣṭairyathākramam || на восток или север; брахманы сопровождают коней. Брахман совершает много огненных приношений с ведийскими мантрами по порядку,
अर्घ्यशान्तिन्तुरङ्गाणान्ततो हृष्टः प्रदापयेत् । प्रदक्षिणन्ततो वह्नैः कारयित्वा द्विजोत्तमैः ॥ arghyaśāntinturaṅgāṇāntato hṛṣṭaḥ pradāpayet | pradakṣiṇantato vahnaiḥ kārayitvā dvijottamaiḥ || затем радостно даёт коням освящённую воду умиротворения; лучшие из дваждырождённых проводят их по часовой стрелке вокруг огня.
पुनरश्वाः प्रवेष्टव्यास्तोरणान्तरनिर्गताः । अग्रमाल्याग्रगन्धैश्च भोजनाग्रैस्तथैव च ॥ punaraśvāḥ praveṣṭavyāstoraṇāntaranirgatāḥ | agramālyāgragandhaiśca bhojanāgraistathaiva ca || После этого коней, прошедших под аркой, следует вернуть. Когда они придут домой, царь должен поднести им первые гирлянды, первые благовония и лучшие кушанья,
गृहागतेषु वाहेषु अर्घन्दद्यान्नराधिपः । ततस्तेनैव विधिना शरावान् पूर्य शालिभिः ॥ gṛhāgateṣu vāheṣu arghandadyānnarādhipaḥ | tatastenaiva vidhinā śarāvān pūrya śālibhiḥ || а также аргхью. Затем тем же порядком следует наполнить глиняные миски рисом
नानाखाद्यनिवेद्यानि रेवन्ताय प्रदापयेत् । अर्चितेषु ततो वैद्यः कर्णजापमिमं वदेत् ॥ nānākhādyanivedyāni revantāya pradāpayet | arciteṣu tato vaidyaḥ karṇajāpamimaṃ vadet || и поднести Реванте разнообразные съестные дары. Когда кони почтены, врачеватель должен произнести им на ухо заклинание,
कीर्तितम्मुनिभिः पूर्वं वाजिशास्त्रार्थवेदिभिः । पूर्वदेवमयस्त्वं हि स्मर जातिं हयोत्तम ॥ kīrtitammunibhiḥ pūrvaṃ vājiśāstrārthavedibhiḥ | pūrvadevamayastvaṃ hi smara jātiṃ hayottama || издавна переданное мудрецами, знающими смысл учения о конях: «О лучший из коней, прежде ты был сотворён из богов; помни свою природу.
सर्वं यत्नात् त्वया रक्ष्यं मम भर्तुः सुखावहम् । कर्णे जापमिषरदत्वा यथास्थानं ततो हयान् ॥ sarvaṃ yatnāt tvayā rakṣyaṃ mama bhartuḥ sukhāvaham | karṇe jāpamiṣaradatvā yathāsthānaṃ tato hayān || С усердием оберегай всё, что приносит благо моему господину». Произнеся это на ухо [и дав положенное], затем следует коней
स्थापयेत्कृतमङ्गल्यान् हृष्टान्कल्मषवर्जितान् । sthāpayetkṛtamaṅgalyān hṛṣṭānkalmaṣavarjitān | после благословения поставить на места, радостных и свободных от скверны.
नार्चयेज्जलजैः पुष्पैर्वाहनेर्हविधिम्प्रति ॥ nārcayejjalajaiḥ puṣpairvāhanerhavidhimprati || При обряде для коней не следует почитать их водяными цветами.
सौगन्धिकं विशेषेण तेषां दद्यान्न सर्वदा । ग्रहमोहस्तु कर्तव्यो ग्रहाणामर्चनं तथा ॥ saugandhikaṃ viśeṣeṇa teṣāṃ dadyānna sarvadā | grahamohastu kartavyo grahāṇāmarcanaṃ tathā || Особенно не следует никогда давать им цветы саугандхика. Следует совершить хому планетам и почтить планеты. Примечание к русскому изданию: в печати стоит «грахамоха»; значение «грахахома» (огненное приношение планетам) восстановлено по параллельному переводу на хинди.
अनेन विधिना यस्तु करोति तुरगोत्सवम् । तस्य तुरङ्गनाथस्य भयं विद्यते क्वचित् ॥ anena vidhinā yastu karoti turagotsavam | tasya turaṅganāthasya bhayaṃ vidyate kvacit || Тот повелитель коней, кто совершит праздник коней таким порядком, не будет испытывать страха нигде. Примечание к русскому изданию: в печатном санскрите пропущено отрицание; оно восстановлено по переводу на хинди и по смыслу обещанного плода.
पूर्वाभिमुखः श्रीमान् वैयाघ्रे चर्मणि स्थितो राजा । तिष्ठेदनलसमीपे तुरगभिषग्दैववित्सहितः ॥ pūrvābhimukhaḥ śrīmān vaiyāghre carmaṇi sthito rājā | tiṣṭhedanalasamīpe turagabhiṣagdaivavitsahitaḥ || Счастливый царь, обратившись лицом к востоку и сидя на тигровой шкуре, должен находиться у огня вместе с конским врачевателем и знатоком знамений.
पिण्डमभिमन्त्र्य दद्यात्पुरोहितो वाजिने स यदि जिघ्रेत् । अश्नीयाद्वा जयकृद्विपरीतस्त्वन्यथाभिहितः ॥ piṇḍamabhimantrya dadyātpurohito vājine sa yadi jighret | aśnīyādvā jayakṛdviparītastvanyathābhihitaḥ || Жрец должен освятить мантрой пищевой шарик и дать коню. Если тот его обнюхает или съест, это предвещает победу царю; обратное действие предвещает противоположный исход.
यदानीतस्तिष्ठेद्दक्षिणचरणं हयः समुत्क्षिप्य । स जयति तदा नरेन्द्रः शत्रूनचिराद्विना यत्नात् ॥ yadānītastiṣṭheddakṣiṇacaraṇaṃ hayaḥ samutkṣipya | sa jayati tadā narendraḥ śatrūnacirādvinā yatnāt || Если приведённый конь стоит, подняв правую ногу, царь вскоре без усилий победит врагов.
आरोहति क्षितिपतौ विनयोपपन्नो यात्रानुगोऽन्यतुरगं प्रतिद्वेषितश्च ॥ ārohati kṣitipatau vinayopapanno yātrānugo'nyaturagaṃ pratidveṣitaśca || Если при посадке царя конь послушен и следует в походе, а к другому коню проявляет неприязнь,
वक्त्रेण वा स्पृशति दक्षिणमात्मपार्श्वं योऽश्वः स भर्तुरचिरात् प्रचिनोति लक्ष्मीम् ॥ vaktreṇa vā spṛśati dakṣiṇamātmapārśvaṃ yo'śvaḥ sa bharturacirāt pracinoti lakṣmīm || либо мордой касается собственного правого бока, то он вскоре приумножит богатство господина.