В каждых воротах всего тела расположен один нади, а нади Ида, Пингала и Сушумна расположены на пути праны. (21)
सततं प्राणवाहिन्यः सोमसूर्याग्निदेवताः । प्राणापानसमानाख्या व्यानोदानौ च वायवः ॥२२॥
नागः कूर्मोऽथ कृकरो देवदत्तो धनंजयः । हृदि प्राणः स्थितो नित्यमपानो गुदमण्डले ॥२३॥
समानो नाभिदेशे तु उदानः कण्ठमध्यगः । व्यानः सर्वशरीरे तु प्रधानाः पञ्च वायवः ॥२४॥
satataṃ prāṇavāhinyaḥ somasūryāgnidevatāḥ ।
prāṇāpānasamānākhyā vyānodānau ca vāyavaḥ ||22||
nāgaḥ kūrmo'tha kṛkaro devadatto dhanaṃjayaḥ ।
hṛdi prāṇaḥ sthito nityamapāno gudamaṇḍale ||23||
samāno nābhideśe tu udānaḥ kaṇṭhamadhyagaḥ ।
vyānaḥ sarvaśarīre tu pradhānāḥ pañca vāyavaḥ ||24||
Боги Солнца, Луны и Огня являются носителями праны. Прана, Апана, Удана, Самана и Вьяна — эти пять называются жизненными ветрами (Прана Вайю). Нага, Курма, Крикара, Девадатта и Дхананджая – их называют пятью подпранами. Внутри тела (главная) Прана Вайю находится в сердце, Апана в анусе, Самана в пупке, Удана в горле, а Вьяна Вайю находится во всем теле. Эти основные жизненные энергии расположены в пяти местах тела. (22-24)
उद्गारे नाग आख्यातः कूर्म उन्मीलने तथा। कुकरः क्षुत्करो ज्ञेयो देवदत्तो विजृम्भणे ॥२५॥
udgāre nāga ākhyātaḥ kūrma unmīlane tathā।
kukaraḥ kṣutkaro jñeyo devadatto vijṛmbhaṇe ||25||
Субпрана, называемая Нага, присутствует в восходящем ветре (отрыжке), Курма-вайю присутствует в моргании глаз, Крикара присутствует в чихании, а Девадатта присутствует в зевании. (25)
न जहाति मृतं वापि सर्वव्यापी धनंजयः। एते नाडीषु सर्वासु भ्रमन्ते जीवजन्तवः ॥२६॥
na jahāti mṛtaṃ vāpi sarvavyāpī dhanaṃjayaḥ।
ete nāḍīṣu sarvāsu bhramante jīvajantavaḥ ||26||
Дхананджая Вайю распространяется по всему телу таким образом, что не покидает его даже после смерти. Живые существа (прана) продолжают двигаться в этих же нади. (26)
आक्षिप्तो भुजदण्डेन यथा चलति कन्दुकः । प्राणापानसमाक्षिप्तस्तथा जीवो न तिष्ठति ॥२७॥
ākṣipto bhujadaṇḍena yathā calati kandukaḥ ।
prāṇāpānasamākṣiptastathā jīvo na tiṣṭhati ||27||
Подобно мячу, который игроки перебрасывают с одного места на другое, живое существо также не может оставаться неподвижным из-за таких вещей, как Прана, Апана и т. д., т. е. оно всегда находится в движении. (27)
प्राणापानवशो जीवो ह्यधश्चोर्ध्वं च गच्छति। वामदक्षिणमार्गाभ्यां चञ्चलत्वान्न दृश्यते ॥२८॥
prāṇāpānavaśo jīvo hyadhaścordhvaṃ ca gacchati।
vāmadakṣiṇamārgābhyāṃ cañcalatvānna dṛśyate ||28||
Это живое существо под влиянием жизненных энергий движется вверх и вниз, а также влево и вправо. Поскольку колесо движения движется очень быстро, его не видно. (28)
रज्जुबद्धो यथा श्येनो गतोऽप्याकृष्यते पुनः। गुणबद्धस्तथा जीवः प्राणापानेन कर्षति ॥२९॥
rajjubaddho yathā śyeno gato'pyākṛṣyate punaḥ।
guṇabaddhastathā jīvaḥ prāṇāpānena karṣati ||29||
Подобно тому, как ястреб, привязанный к веревке, тянется вверх во время полета, так и это живое существо, связанное качествами, тянется вверх ветрами Прана и Апана. (29)
प्राणापानवशो जीवो ह्यधश्चोर्ध्वं च गच्छति। अपानः कर्षति प्राणं प्राणोऽपानं च कर्षति ।
ऊर्वाध:संस्थितावेतौ यो जानाति स योगवित्॥३०॥
prāṇāpānavaśo jīvo hyadhaścordhvaṃ ca gacchati।
apānaḥ karṣati prāṇaṃ prāṇo'pānaṃ ca karṣati ।
ūrvādha:saṃsthitāvetau yo jānāti sa yogavit ||30||
Прана тянет Апану, а Апана тянет Прану, поэтому это живое существо непрерывно движется вверх и вниз благодаря этому действию Праны и Апаны. Только тот, кто знает этот процесс нисходящего и восходящего движения жизненной силы и души, является йогом. (30)
हकारेण बहिर्याति सकारेण विशेत्पुनः । हंसहंसेत्यमुं मन्त्रं जीवो जपति सर्वदा ॥३१॥
hakāreṇa bahiryāti sakāreṇa viśetpunaḥ ।
haṃsahaṃsetyamuṃ mantraṃ jīvo japati sarvadā ||31||
Дыхание входит со звуком «са» (воздух) и выдыхается со звуком «ха». Таким образом, это существо продолжает вечно повторять Хамса-Хамса (Хамса-мантру). (31)
षट्शतानि दिवारात्रौ सहस्त्राण्येकविंशतिः । एतत्संख्यान्वितं मंत्रं जीवो जपति सर्वदा॥३२॥
ṣaṭśatāni divārātrau sahastrāṇyekaviṃśatiḥ ।
etatsaṃkhyānvitaṃ maṃtraṃ jīvo japati sarvadā ||32||
Постоянно повторяя мантру днем и ночью, это существо повторяет двадцать одну тысячу шестьсот мантр ежедневно. (32)
अजपा नाम गायत्री योगिनां मोक्षदा सदा। अस्याः संकल्पमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥३३॥
अनया सदृशी विद्या अनया सदृशो जपः। अनया सदृशं ज्ञानं न भूतं न भविष्यति ॥३४॥
ajapā nāma gāyatrī yogināṃ mokṣadā sadā।
asyāḥ saṃkalpamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate ||33||
anayā sadṛśī vidyā anayā sadṛśo japaḥ।
anayā sadṛśaṃ jñānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati ||34||
Для йогов истинным источником спасения является Аджапа Гаятри. Просто думая об этом, человек обретает свободу от всех грехов. Никогда раньше не было никакого обучения, никакой джапы, никакого знания, подобного этому, и не будет в будущем. (3334)
कुण्डलिन्या समुद्भूता गायत्री प्राणधारिणी। प्राणविद्या महाविद्या यस्तां वेत्ति स वेदवित्॥३५॥
kuṇḍalinyā samudbhūtā gāyatrī prāṇadhāriṇī।
prāṇavidyā mahāvidyā yastāṃ vetti sa vedavit ||35||
Гаятри — это наука жизни, которая поддерживает жизнь, это великая наука, которая возникает из Кундалини. Тот, кто понимает это, — знаток Вед. (35)
कन्दोर्ध्वे कुण्डलीशक्तिरष्टधा कुण्डलाकृतिः । ब्रह्मद्वारमुखं नित्यं मुखेनाच्छाद्य तिष्ठति ॥३६॥
kandordhve kuṇḍalīśaktiraṣṭadhā kuṇḍalākṛtiḥ ।
brahmadvāramukhaṃ nityaṃ mukhenācchādya tiṣṭhati ||36||
Кундалини-Шакти остается в верхней части Канды в виде восьми витков, закрывая своим ртом устье ворот Брахмы. (36)
येन द्वारेण गन्तव्यं ब्रह्मद्वारं मनोमयम् । मुखेनाच्छाद्य तद्द्वारं प्रसुप्ता परमेश्वरी ॥३७॥
yena dvāreṇa gantavyaṃ brahmadvāraṃ manomayam ।
mukhenācchādya taddvāraṃ prasuptā parameśvarī ||37||
Эта божественная сила (Кундалини) остается спящей, закрывая своим ртом ту же дверь (рот), через которую осуществляется вход в ментальную дверь Брахмана (Сушумну). (37)
प्रबुद्धा वह्नियोगेन मनसा मरुता सह । सूचीवद्नात्रमादाय व्रजत्यूर्ध्वं सुषुम्नया ॥३८॥
prabuddhā vahniyogena manasā marutā saha ।
sūcīvadnātramādāya vrajatyūrdhvaṃ suṣumnayā ||38||
После пробуждения с помощью Вахани-йоги (Агни-йоги) она движется вверх в форме света, как игла, через Сушумна-нади вместе с умом и прана-вайю. (38)
उद्घाटयेत्कवाटं तु यथा कुञ्चिकया गृहम् । कुण्डलिन्यां तथा योगी मोक्षद्वारं प्रभेदयेत्॥३९॥
udghāṭayetkavāṭaṃ tu yathā kuñcikayā gṛham ।
kuṇḍalinyāṃ tathā yogī mokṣadvāraṃ prabhedayet ||39||
Подобно тому, как дверь (замок) дома открывается ключом, так и йоги открывают дверь к спасению с помощью Кундалини. (39)
कृत्वा संपुटितौ करौ दृढतरं बध्वा तु पद्मासनं गाढं वक्षसि संनिधाय चुबुकं ध्यानं च तच्चेष्टितम्। वारंवारमपानमूर्ध्वमनिलं प्रोच्चारयेत्पूरितं मुञ्चन्प्राणमुपैति बोधमतुलं शक्तिप्रभावान्नरः ॥४०॥
kṛtvā saṃpuṭitau karau dṛḍhataraṃ badhvā tu padmāsanaṃ gāḍhaṃ vakṣasi saṃnidhāya cubukaṃ dhyānaṃ ca tacceṣṭitam। vāraṃvāramapānamūrdhvamanilaṃ proccārayetpūritaṃ muñcanprāṇamupaiti bodhamatulaṃ śaktiprabhāvānnaraḥ ||40||