अपानान्निषादा यक्षराक्षसगन्धर्वाश्चास्थिभ्यः पर्वता लोमभ्य ओषधिवनस्पतयो ललाटाक्रोधजो रुद्रो जायते ॥१॥
apānānniṣādā yakṣarākṣasagandharvāścāsthibhyaḥ parvatā lomabhya oṣadhivanaspatayo lalāṭākrodhajo rudro jāyate ||1||
От Апана Ваю (той самой Вираты, описанной ранее) родились Нишады, Якши, Ракшасы и Гандхарвы; из костей родились горы; из волос родились лекарственные растения, а из гневного лба родился Рудра. (1)
तस्यैतस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्यो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषामयनं न्यायो मीमांसा धर्मशास्त्राणि व्याख्यानान्युप-व्याख्यानानि च सर्वाणि च भूतानि ॥२॥
tasyaitasya mahato bhūtasya niḥśvasitametadyadṛgvedo yajurvedaḥ sāmavedo'tharvavedaḥ śikṣā kalyo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chando jyotiṣāmayanaṃ nyāyo mīmāṃsā dharmaśāstrāṇi vyākhyānānyupa-vyākhyānāni ca sarvāṇi ca bhūtāni ||2||
Этот Вират Пуруша — великая материальная форма, из его дыхания появились — Риг, Яджур, Сама, Атхарва, Шикша, Кальпа, Грамматика, Нирукта, Чанда, Джйотиш, Ньяя, Мимамса, Дхармашастра, Вьякхяна, Упавьякхяна и все живые существа. (2)
हिरण्यज्योतिर्यस्मिन्नयमात्माधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा। आत्मानं द्विधाऽकरोदर्धेन स्त्री | अर्धेन पुरुषो देवो भूत्वा देवानसृजदृषिर्भूत्वा ऋषीन्यक्षराक्षसमन्धर्वान्ग्राम्यानारण्यांश्च पशूनसृज- दितरा गौरितरोऽनङ्वानितरा वडवेतरोऽश्व इतरा गर्दभीतरो गर्दभ इतरा विश्वभरीतरो विश्वभरः॥३॥
hiraṇyajyotiryasminnayamātmādhikṣiyanti bhuvanāni viśvā। ātmānaṃ dvidhā'karodardhena strī | ardhena puruṣo devo bhūtvā devānasṛjadṛṣirbhūtvā ṛṣīnyakṣarākṣasamandharvāngrāmyānāraṇyāṃśca paśūnasṛja- ditarā gauritaro'naṅvānitarā vaḍavetaro'śva itarā gardabhītaro gardabha itarā viśvabharītaro viśvabharaḥ ||3||
Этот Вират так же светел, как Хиранья (золото), в котором находится эта душа (Пратьягаатма) и все миры. Он разделился на две части, из одной половины которых появилась женщина, а из другой — мужчина. Будучи богом, он создал богов, будучи мудрецом, он создал мудрецов. Таким же образом были созданы якши, демоны и гандхарвы. После этого были созданы животные, живущие в деревнях и лесах. Среди них были корова, бык, кобыла, лошадь, осел, ослица; некоторые были защитниками всех, а некоторые были под защитой всех. (3)
सोऽन्ते वैश्वानरो भूत्वा संदग्ध्वा सर्वाणि भूतानि पृथिव्यप्सु प्रलीयत आपस्तेजसि प्रलीयन्ते तेजो वायौ विलीयते वायुराकाशे विलीयत आकाशमिन्द्रियेष्विन्द्रियाणि तन्मात्रेषु तन्मात्राणि भूतादौ विलीयन्ते भूतादिर्महति विलीयते महानव्यक्ते विलीयतेऽव्यक्तमक्षरे विलीयते अक्षरं तमसि विलीयते तमः परे देव एकीभवति परस्तान्न सन्नासन्न सदसदित्येतन्निर्वाणा-नुशासनमिति वेदानुशासनमिति वेदानुशासनम्॥४॥
so'nte vaiśvānaro bhūtvā saṃdagdhvā sarvāṇi bhūtāni pṛthivyapsu pralīyata āpastejasi pralīyante tejo vāyau vilīyate vāyurākāśe vilīyata ākāśamindriyeṣvindriyāṇi tanmātreṣu tanmātrāṇi bhūtādau vilīyante bhūtādirmahati vilīyate mahānavyakte vilīyate'vyaktamakṣare vilīyate akṣaraṃ tamasi vilīyate tamaḥ pare deva ekībhavati parastānna sannāsanna sadasadityetannirvāṇā-nuśāsanamiti vedānuśāsanamiti vedānuśāsanam ||4||
В конечном итоге он (Вират Пуруша) становится огнем Вайшванары и сжигает все живые существа. Эта земля трансформируется в воду, вода в огонь, огонь в воздух, воздух в пространство, пространство в чувства, чувства в танматры, танматры в бхутади (эго), эго в махат таттву, махат таттва в невыраженное, невыраженное в акшары, акшары растворяются в тамасе (аджняна), а тамас становится единым с Верховным Богом (Парамешварой). После этого не остается ни истины, ни лжи, ни объединенной формы истины и лжи. Это правило Нирваны, и это правило и учение Вед. (4)