Корпус текстовПолнотекстовый поискОбычная библиотека

Глава пятая — часть 1

Книга
Чхандогья-упанишада
Издание
edition-upn-35
Раздел
s0031
Язык
ru
Версия текста
2f3839f4b16a0f34ac25

Раздел первый

ॐ यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च वेद ज्येष्ठश्च ह वै श्रेष्ठश्च भवति प्राणो वाव ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च॥१॥

om yo ha vai jyeṣṭhaṁ ca śreṣṭhaṁ ca veda jyeṣṭhaśca ha vai śreṣṭhaśca bhavati prāṇo vāva jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca ||1||

Ом. Тот, кто знает, что есть самое древнее и самое великое, сам становится самым древним и самым великим. Прана, воистину, самая древняя и самая великая. (1)

यो ह वै वसिष्ठं वेद वसिष्ठो ह स्वानां भवति वाग्वाव वसिष्ठः॥२॥

yo ha vai vasiṣṭhaṁ veda vasiṣṭho ha svānāṁ bhavati vāgvāva vasiṣṭhaḥ ||2||

Тот, кто знает, что есть самое превосходное (васиштха), становится самым превосходным среди своих сородичей. Орган речи, воистину, является самым превосходным. (2)

यो ह वै प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठत्यस्मिश्च श्लोकेऽमुष्मिश्च चक्षुर्वाव प्रतिष्ठा॥३॥

yo ha vai pratiṣṭhāṁ veda prati ha tiṣṭhatyasmiśca śloke'muṣmiśca cakṣurvāva pratiṣṭhā ||3||

Тот, кто знает, что имеет атрибуты твердости (пратиштха), становится твердым в этом мире и в следующем. Глаз, воистину, наделен твердостью. (3)

यो ह वै संपदं वेद सहास्मै कामाः पद्यन्ते दैवाश्च मानुषाश्च श्रोत्रं वाव संपत्‌॥४॥

yo ha vai saṁpadaṁ veda sahāsmai kāmāḥ padyante daivāśca mānuṣāśca śrotraṁ vāva saṁpat ||4||

Кто знает процветание (сампад), того исполняются желания — как божественные, так и человеческие. Ухо, воистину, есть процветание. (4)

यो ह वा आयतनं वेदायतन ह स्वानां भवति मनो ह वा आयतनम्‌॥५॥

yo ha vā āyatanaṁ vedāyatana ha svānāṁ bhavati mano ha vā āyatanam ||5||

Тот, кто знает обитель (аятана), становится обителью своих сородичей. Ум, воистину, является обителью. (5)

अथ ह प्राणा अह श्रेयसि व्यूदिरेऽह श्रेयानस्म्यह श्रेयानस्मीति॥६॥

atha ha prāṇā aha śreyasi vyūdire'ha śreyānasmyaha śreyānasmīti ||6||

Праны (органы чувств) спорили между собой о том, кто из них лучший, и каждый говорил: «Я лучший», «Я лучший». (6)

ते ह प्राणाः प्रजापतिं पितरमेत्योचुर्भगवन्को नः श्रेष्ठ इति तान्होवाच यस्मिन्व उत्क्रान्ते शरीरं पापिष्ठतरमिव दृश्येत स वः श्रेष्ठ इति॥७॥

te ha prāṇāḥ prajāpatiṁ pitarametyocurbhagavanko naḥ śreṣṭha iti tānhovāca yasminva utkrānte śarīraṁ pāpiṣṭhataramiva dṛśyeta sa vaḥ śreṣṭha iti ||7||

Они пошли к Праджапати, своему прародителю, и сказали: «О достопочтенный господин, кто из нас лучший?» Он сказал им: «Тот, с уходом которого тело выглядит хуже самого худшего, является лучшим из вас». (7)

सा ह वागुच्चक्राम सा संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते मज्जीवितुमिति यथा कला अवदन्तः प्राणन्तः प्राणेन पश्यन्तश्चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण ध्यायन्तो मनसैवमिति प्रविवेश ह वाक्‌॥८॥

sā ha vāguccakrāma sā saṁvatsaraṁ proṣya paryetyovāca kathamaśakatarte majjīvitumiti yathā kalā avadantaḥ prāṇantaḥ prāṇena paśyantaścakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa dhyāyanto manasaivamiti praviveśa ha vāk||8||

Орган речи удалился. Пробыв вдали целый год, он вернулся и сказал: «Как вы могли жить без меня?» Другие органы ответили: «Мы жили так же, как живут немые, не говоря, но дыша праной (носом), видя глазами, слыша ушами и думая умом». Затем орган речи вошел в тело. (8)

चक्षुर्होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते मज्जीवितुमिति यथाऽन्धा अपश्यन्तः प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा शृण्वन्तः श्रोत्रेण ध्यायन्तो मनसैवमिति प्रविवेश ह चक्षुः॥९॥

cakṣurhoccakrāma tatsaṁvatsaraṁ proṣya paryetyovāca kathamaśakatarte majjīvitumiti yathā'ndhā apaśyantaḥ prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā śṛṇvantaḥ śrotreṇa dhyāyanto manasaivamiti praviveśa ha cakṣuḥ ||9||

Глаза ушли. Пробыв вдали целый год, они вернулись и сказали: «Как вы могли жить без меня?» Другие органы ответили: «Мы жили так же, как живут слепые, не видя, но дыша праной, говоря языком, слыша ушами и думая умом». Затем глаза вошли в тело. (9)

रोत्र होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते मज्जीवितुमिति यथा बधिरा अशृण्वन्तः प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश्चक्षुषा ध्यायन्तो मनसैवमिति प्रविवेश ह श्रोत्रम्‌॥१०॥

śrotra hoccakrāma tatsaṁvatsaraṁ proṣya paryetyovāca kathamaśakatarte majjīvitumiti yathā badhirā aśṛṇvantaḥ prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaścakṣuṣā dhyāyanto manasaivamiti praviveśa ha śrotram ||10||

Уши вышли. Пробыв вдали целый год, они вернулись и сказали: «Как вы могли жить без меня?» Другие органы ответили: «Мы жили так же, как живут глухие, не слыша, но дыша праной. Говорили языком, видели глазами и думали умом». Затем уши вошли в тело. (10)

मनो होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते मज्जीवितुमिति यथा बाला अमनसः प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश्चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेणैवमिति प्रविवेश ह मनः॥११॥

mano hoccakrāma tatsaṁvatsaraṁ proṣya paryetyovāca kathamaśakatarte majjīvitumiti yathā bālā amanasaḥ prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaścakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇaivamiti praviveśa ha manaḥ ||11||

Ум вышел. Пробыв вдали целый год, он вернулся и сказал: «Как ты мог жить без меня?» Другие органы ответили: «Мы жили как дети, чьи умы еще не сформировались, не думая умом, но дыша праной, говоря языком, видя глазами и слыша ушами». Затем ум вошел в тело. (11)

अथ ह प्राण उच्चिक्रमिषन्स यथा सुहयः पड्वीशशङ्कून्संखिदेदेवमितरान्प्राणान्समखिदत्त हाभिसमेत्योचुर्भगवन्नेधि त्वं नः श्रेष्ठोऽसि मोत्क्रमीरिति॥१२॥

atha ha prāṇa uccikramiṣansa yathā suhayaḥ paḍvīśaśaṅkūnsaṁkhidedevamitarānprāṇānsamakhidatta hābhisametyocurbhagavannedhi tvaṁ naḥ śreṣṭho'si motkramīriti ||12||

Затем, когда прана собиралось уйти, она вырвала органы из их мест, как благородный конь вырывает колышки, к которым привязаны его ноги. Они пришли к ней и сказали: «Почтенная госпожа, будь нашей госпожой; ты лучшая среди нас. Не покидай нас». (12)

अथ हैनं वागुवाच यदहं वसिष्ठोऽस्मि त्वं तद्वसिष्ठोऽसीत्यथ हैनं चक्षुरुवाच यदहं प्रतिष्ठास्मि त्वं तत्प्रतिष्ठाऽसीति॥१३॥

atha hainaṁ vāguvāca yadahaṁ vasiṣṭho'smi tvaṁ tadvasiṣṭho'sītyatha hainaṁ cakṣuruvāca yadahaṁ pratiṣṭhāsmi tvaṁ tatpratiṣṭhā'sīti ||13||

Тогда орган речи сказал ей: «Это качество превосходнейшего бытия, которым я обладаю, — твое». Тогда глаза сказали: «Это качество твердости, которым мы обладаем, — твое». (13)

अथ हैन श्रोत्रमुवाच यदहं संपदस्मि त्वं तत्संपदसीत्यथ हैनं मन उवाच यदहमायतनमस्मि त्वं तदायतनमसीति॥१४॥

atha haina śrotramuvāca yadahaṁ saṁpadasmi tvaṁ tatsaṁpadasītyatha hainaṁ mana uvāca yadahamāyatanamasmi tvaṁ tadāyatanamasīti||14||

Тогда уши сказали: «Это качество процветания, которым мы обладаем, — твое». Тогда разум сказал: «Это качество бытия обителью, которым я обладаю, — твое». (14)

न वै वाचो न चक्षूषि न श्रोत्राणि न मनासीत्याचक्षते प्राणा इत्येवाचक्षते प्राणो ह्येवैतानि सर्वाणि भवति॥१५॥

na vai vāco na cakṣūṣi na śrotrāṇi na manāsītyācakṣate prāṇā ityevācakṣate prāṇo hyevaitāni sarvāṇi bhavati ||15||