Корпус текстовПолнотекстовый поискОбычная библиотека

Раздел четвёртый — часть 2

Книга
Шандилья-упанишада
Издание
edition-upn-131
Раздел
s0006
Язык
ru
Версия текста
3bc1ea4620fd430f1f75

suṣumnāyāḥ savyabhāge iḍā tiṣṭhati । dakṣiṇabhāge piṅgalā। iḍāyāṃ candraścarati । piṅgalāyāṃ raviḥ । tamorūpaścandraḥ । rajorūpo raviḥ । viṣabhāgo raviḥ ।amṛtabhāgaścandramāḥ । tāveva sarvakālaṃ dhattaḥ। suṣumnā kālabhoktrī bhavati। suṣumnāpṛṣṭhapārśvayoḥ sarasvatīkuhū bhavataḥ । yaśasvinī-kuhūmadhye vāruṇī pratiṣṭhitā bhavati । pūṣāsarasvatīmadhye payasvinī bhavati । gāndhārīsarasvatīmadhye yaśasvinī bhavati । kandamadhye'lambusā bhavati । suṣumnāpūrvabhāge meḍhrāntaṃ kuhūrbhavati । kuṇḍa- linyā adhaścordhvaṃ vāruṇī sarvagāminī bhavati। yaśasvinī saumyā ca pādāṅguṣṭhāntamiṣyate । piṅgalā cordhvagā yāmyanāsāntaṃ bhavati । piṅgalāyā: pṛṣṭhato yāmyanetrāntaṃ pūṣā bhavati । yāmyakarṇāntaṃ yaśasvinī bhavati । jihvāyā ūrdhvāntaṃ sarasvatī bhavati । āsavyakarṇāntamūrdhvagā śaṅkhinī bhavati । iḍāpṛṣṭhabhāgātsavyanetrāntagā gāndhārī bhavati । pāyumūlādadhordhvagā'lambusā bhavati । etāsu caturdaśasu nāḍīṣvanyā nāḍyaḥ saṃbhavanti। tāsvanyāstāsvanyā bhavantīti vijñeyāḥ । yathā'śvatthādipatraṃ sirābhirvyāptamevaṃ śarīraṃ nāḍībhirvyāptam ||11||

С левой стороны Сушумны находится нади, называемый Ида, а с правой стороны —Пингала. Луна движется в Иде, а Солнце движется в Пингале. Луна имеет природу гуны Тамас, а Солнце — природу гуны Раджас. Луна — область нектара, а Солнце — область яда. Они оба олицетворяют собой все время. Сушумна Нади — потребитель времени. Сарасвати Нади находится на задней стороне Сушумны, а Куху Нади — в районе рядом с ней. Варуни-нади расположена между Яшасвини и Куху. Паясвини Нади расположен между Пушей и Сарасвати. Яшасвини нади находится между Гандхари и Сарасвати. В середине Канды находится нади Аламбуша. Куху Нади простирается до области полового члена в передней части Сушумна Нади. Варуни Нади распространяется повсюду ниже и выше Кундалини. Яшасвини и Соумья простираются до пяток. Пингала Нади движется вверх и достигает правой ноздри. Пуша Нади простирается от задней стороны Пингалы до правого глаза. Яшасвини расположена у правого уха. Сарасвати Нади расположена в верхней части языка. Шанкхини Нади расположена и движется вверх до левого уха. Нади, который идет от задней стороны Ида Нади к левому глазу, называется Гандхари Нади. Нади, идущий вверх и вниз от основания анальной области, называется Аламбуша Нади. Кроме этих четырнадцати типов нади присутствуют и другие. Внутри этих нади также имеется много других подобных. Так же, как листья дерева Пипала и т. д. пронизаны жилками (волокнами), так и тело пронизано различными видами нади. (11)

प्राणापानसमानोदानव्याना नागकूर्मकृकरदेवदत्तधनञ्जया एते दश वायवः सर्वासु नाडीषु चरन्ति ॥१२॥

prāṇāpānasamānodānavyānā nāgakūrmakṛkaradevadattadhanañjayā ete daśa vāyavaḥ sarvāsu nāḍīṣu caranti ||12||

Прана, Апана, Самана, Удана, Вьяна, Нага, Курма, Крикара, Девадатта и Дхананджая — эти десять видов вайю продолжают двигаться во всех этих нади. (12)

आस्यनासिकाकण्ठनाभिपादाङ्गुष्ठद्वयकुण्डल्यधश्चोर्ध्वभागेषु प्राण: संचरति श्रोत्राक्षि-कटिगुल्फघ्राणगलस्फिग्देशेषु व्यानः संचरति। गुदमेढ्रोरुजानूदरवृषणकटिजङ्घानाभिगु-दाग्न्यगारेष्वपानः संचरति । सर्वसंधिस्थ उदानः। पादहस्तयोरपि सर्वगात्रेषु सर्वव्यापी समानः। भुक्तान्नरसादिकं गात्रेऽग्निना सह व्यापयन्द्विसप्ततिसहस्त्रेषु नाडीमार्गेषु चरन्समानवायुरग्निना सह साङ्गोपाङ्गकलेवरं व्याप्नोति । नागादिवायवः पञ्च त्वगस्थ्यादिसंभवाः । तुन्दस्थं जलमन्नं च रसादिषु समीरितं तुन्दमध्यगतः प्राणस्तानि पृथक्कुर्यात्। अग्नेरुपरि जलं स्थाप्य जलोपर्य-न्नादीनि संस्थाप्य स्वयमपानं संप्राप्य तेनैव सह मारुतः प्रयाति देहमध्यगतं ज्वलनम्। वायुना पालितो वह्निरपानेन शनैर्देहमध्ये ज्वलति । ज्वलनो ज्वालाभिः प्राणेन कोष्ठमध्यगतं जलमत्यु-ष्णमकरोत् । जलोपरि समर्पितव्यञ्जनसंयुक्तमन्नं वह्निसंयुक्तवारिणा पक्वमकरोत् । तेन स्वेदमूत्रजलरक्तवीर्यरूपरसपुरीषादिकं प्राणः पृथक्कुर्यात् । समानवायुना सह सर्वासु नाडीषु रसं व्यापयञ्छ्वासरूपेण देहे वायुश्चरति। नवभिर्व्योमरन्धैः शरीरस्य वायवः कुर्वन्ति विण्मूत्रादिविसर्जनम्। निश्वासोच्छ्वासकासश्च प्राणकर्मोच्यते । विण्मूत्रादिविसर्जनमपानवा-युकर्म । हानोपादानचेष्टादि व्यानकर्म। देहस्योन्नयनादिकमुदानकर्म। शरीरपोषणादिकं समानकर्म। उद्गारादि नागकर्म । निमीलनादि कूर्मकर्म। क्षुत्करणं कृकरकर्म । तन्द्रा देवदत्त-कर्म। श्लेष्मादि धनञ्जयकर्म ॥१३॥

āsyanāsikākaṇṭhanābhipādāṅguṣṭhadvayakuṇḍalyadhaścordhvabhāgeṣu prāṇa: saṃcarati śrotrākṣi-kaṭigulphaghrāṇagalasphigdeśeṣu vyānaḥ saṃcarati। gudameḍhrorujānūdaravṛṣaṇakaṭijaṅghānābhigu-dāgnyagāreṣvapānaḥ saṃcarati । sarvasaṃdhistha udānaḥ। pādahastayorapi sarvagātreṣu sarvavyāpī samānaḥ। bhuktānnarasādikaṃ gātre'gninā saha vyāpayandvisaptatisahastreṣu nāḍīmārgeṣu caransamānavāyuragninā saha sāṅgopāṅgakalevaraṃ vyāpnoti । nāgādivāyavaḥ pañca tvagasthyādisaṃbhavāḥ । tundasthaṃ jalamannaṃ ca rasādiṣu samīritaṃ tundamadhyagataḥ prāṇastāni pṛthakkuryāt। agnerupari jalaṃ sthāpya jaloparya-nnādīni saṃsthāpya svayamapānaṃ saṃprāpya tenaiva saha mārutaḥ prayāti dehamadhyagataṃ jvalanam। vāyunā pālito vahnirapānena śanairdehamadhye jvalati । jvalano jvālābhiḥ prāṇena koṣṭhamadhyagataṃ jalamatyu-ṣṇamakarot । jalopari samarpitavyañjanasaṃyuktamannaṃ vahnisaṃyuktavāriṇā pakvamakarot । tena svedamūtrajalaraktavīryarūparasapurīṣādikaṃ prāṇaḥ pṛthakkuryāt । samānavāyunā saha sarvāsu nāḍīṣu rasaṃ vyāpayañchvāsarūpeṇa dehe vāyuścarati। navabhirvyomarandhaiḥ śarīrasya vāyavaḥ kurvanti viṇmūtrādivisarjanam। niśvāsocchvāsakāsaśca prāṇakarmocyate । viṇmūtrādivisarjanamapānavā-yukarma । hānopādānaceṣṭādi vyānakarma। dehasyonnayanādikamudānakarma। śarīrapoṣaṇādikaṃ samānakarma। udgārādi nāgakarma । nimīlanādi kūrmakarma । kṣutkaraṇaṃ kṛkarakarma । tandrā devadatta-karma। śleṣmādi dhanañjayakarma ||13||

Прана-таттва продолжает двигаться во рту, ноздрях, горле, пупке, больших пальцах ног, а также в нижней и верхней частях Кундалини. Вьяна продолжает двигаться в области ушей, глаз, талии, лодыжек, носа, горла и легких. Апана присутствует в анусе, пенисе, коленях, желудке, яичках, области талии, пупке и пищеварительной системе. Удана непрерывно движется во всех суставах. Самана одинаково распространена на ногах, ступнях и всех других частях тела. Пропитывая сок потребляемой пищи огнем тела, Самана вайю продолжает путешествовать по пути семидесяти двух тысяч нади и остается в теле вместе с огнем. Пять видов вайю, таких как Нага и т. д., находятся в коже, костях и т. д. Вайю, присутствующий в желудке, разделяет воду и пищу, присутствующие в брюшной полости, принимая их в форме сока и т. д. Помещая воду на огонь и помещая пищу и т. д. на воду, вайю достигает самой Апаны и движется к огню в теле вместе с этой Апаной. Агни, защищенный от вайю (воздуха), медленно горит в середине тела. Этот огонь посредством своего пламени и прана-вайю нагревает воду, находящуюся в середине полости, и готовит пищу, включая овощи и бобовые, находящиеся поверх этой воды, т. е. переваривает ее посредством прана-вайю и воды, содержащей огонь, и отделяет от нее пот, мочу, кровь, семя, сок, фекалии и т. д. После этого вместе с тем же воздухом Прана-вайю продолжает двигаться в теле в виде дыхания, распространяя сок по всем нади. Он выводит воздух, кал, мочу и т. д. через девять вьомардхар (отверстий) тела. И дыхание, и кашель называются функциями Прана-таттвы. Функция Апана Вайю называется выведение мочи и кала. Такие действия, как отказ и принятие, называются функциями Вьяны, возвышение тела называется функцией Уданы. Обеспечение организма питанием называется функцией пищи. Отрыжка и т. п. — это работа Нага. Моргание глаз — функция Курмы, чувство голода — функция Крикара. Лень — это работа Девадатты, а выработка мокроты и т. д. считается работой Дхананджая. (13)