Йогататтва-упанишада
योगतत्त्वं प्रवक्ष्यामि योगिनां हितकाम्यया। यच्छ्रुत्वा च पठित्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥१॥
yogatattvaṃ pravakṣyāmi yogināṃ hitakāmyayā।
yacchrutvā ca paṭhitvā ca sarvapāpaiḥ pramucyate ||1||
Для блага йогов я описываю принципы йоги, слушая, изучая и, практикуя которые, уничтожаются все грехи. (1)
विष्णुर्नाम महायोगी महाभूतो महातपाः। तत्त्वमार्गे यथा दीपो दृश्यते पुरुषोत्तमः ॥२॥
viṣṇurnāma mahāyogī mahābhūto mahātapāḥ।
tattvamārge yathā dīpo dṛśyate puruṣottamaḥ ||2||
Великий йог по имени Вишну является изначальным Махабхутом (великим духом) всех живых существ и Махатапасви (великим аскетом). Он сияет подобно светильнику на пути Пурушоттама Таттвы. (2)
तमाराध्य जगन्नाथं प्रणिपत्य पितामहः। पप्रच्छ योगतत्त्वं में ब्रूहि चाष्टाङ्गसंयुतम् ॥३॥
tamārādhya jagannāthaṃ praṇipatya pitāmahaḥ।
papraccha yogatattvaṃ meṃ brūhi cāṣṭāṅgasaṃyutam ||3||
Дед Брахмаджи поклонился и приветствовал Господа мира (Господа Вишну), и сказал: «О Джаганнатха! Пожалуйста, дай мне учение Йоги, состоящее из Восьмеричного Пути. (3)
तमुवाच हृषीकेशो वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः । सर्वे जीवाः सुखैर्दुःखैर्मायाजालेन वेष्टिताः ॥४॥
tamuvāca hṛṣīkeśo vakṣyāmi śṛṇu tattvataḥ ।
sarve jīvāḥ sukhairduḥkhairmāyājālena veṣṭitāḥ ||4||
Услышав это, Господь Хришикеша сказал: «Я опишу этот принцип, ты должен слушать его с предельно внимательно. Все эти живые существа опутаны паутиной иллюзий счастья и печали». (4)
तेषां मुक्तिकरं मार्गं मायाजालनिकृन्तनम् । जन्ममृत्युजरा व्याधिनाशनं मृत्युतारकम्॥५॥
teṣāṃ muktikaraṃ mārgaṃ māyājālanikṛntanam ।
janmamṛtyujarā vyādhināśanaṃ mṛtyutārakam ||5||
Это единственный путь спасения от смерти, который прорывается сквозь паутину майи в форме счастья и печали и прокладывает путь к спасению для всех существ, а также обеспечивает освобождение от цикла рождения, смерти, старости и болезней. (5)
नानामार्गैस्तु दुष्प्रापं कैवल्यं परमं पदम्। पतिताः शास्त्रजालेषु प्रज्ञया तेन मोहिताः ॥६॥
nānāmārgaistu duṣprāpaṃ kaivalyaṃ paramaṃ padam।
patitāḥ śāstrajāleṣu prajñayā tena mohitāḥ ||6||
Конечное состояние Кайвальи достигается с трудом, путем обращения к другим путям. Разум мудрых людей приходит в замешательство, впадая в мнения различных писаний. (6)
अनिर्वाच्यं पदं वक्तुं न शक्यं तैः सुरैरपि। स्वात्मप्रकाशरूपं तत्किं शास्त्रेण प्रकाश्यते ॥७॥
anirvācyaṃ padaṃ vaktuṃ na śakyaṃ taiḥ surairapi।
svātmaprakāśarūpaṃ tatkiṃ śāstreṇa prakāśyate ||7||
Даже боги не могут описать это неописуемое положение, так как же форма этой самосветящейся души может быть описана в писаниях? (7)
निष्कलं निर्मलं शान्तं सर्वातीतं निरामयम् । तदेव जीवरूपेण पुण्यपापफलैर्वृतम् ॥८॥
niṣkalaṃ nirmalaṃ śāntaṃ sarvātītaṃ nirāmayam ।
tadeva jīvarūpeṇa puṇyapāpaphalairvṛtam ||8||
Этот безупречный (без всякого цвета), чистый, спокойный, трансцендентный (выше всего), свободный от болезней элемент становится полным плодов добродетелей и грехов в форме живого существа. (8)
परमात्मपदं नित्यं तत्कथं जीवतां गतम्। सर्वभावपदातीतं ज्ञानरूपं निरञ्जनम् ॥९॥
paramātmapadaṃ nityaṃ tatkathaṃ jīvatāṃ gatam।
sarvabhāvapadātītaṃ jñānarūpaṃ nirañjanam ||9||
(Здесь возникает вопрос,) когда Параматман находится за пределами всех эмоций и положений, вечно, без всякого знания и свободно от иллюзий, то, как Он достигает состояния живого существа (Дживы)? (9)
वारिवत्स्फुरितं तस्मिंस्तत्राहंकृतिरुत्थिता । पञ्चात्मकमभूत्पिण्डं धातुबद्धं गुणात्मकम् ॥१०॥
vārivatsphuritaṃ tasmiṃstatrāhaṃkṛtirutthitā ।
pañcātmakamabhūtpiṇḍaṃ dhātubaddhaṃ guṇātmakam ||10||
В этом Параматмане была искра, подобная воде, и в ней родилось эго. Затем родились пять форм Махабхуты (первоэлементы), связанных с Дхату (субстанциями), и качественные тела. (10)
सुखदुःखैः समायुक्तं जीवभावनया कुरु। तेन जीवाभिधा प्रोक्ता विशुद्धैः परमात्मनि ॥११॥
sukhaduḥkhaiḥ samāyuktaṃ jīvabhāvanayā kuru।
tena jīvābhidhā proktā viśuddhaiḥ paramātmani ||11||
Этот чистый Параматман, будучи исполнен радости и печали, ощущал себя живым существом; поэтому его назвали Джива. (11)
कामक्रोधभयं चापि मोहलोभमदो रजः । जन्म मृत्युश्च कार्पण्यं शोकस्तन्द्रा क्षुधा तृषा ।।१२॥
तृष्णा लज्जा भयं दुःखं विषादो हर्ष एव च। एभिर्दोषैर्विनिर्मुक्तः स जीवः केवलो मतः ॥१३॥
kāmakrodhabhayaṃ cāpi mohalobhamado rajaḥ ।
janma mṛtyuśca kārpaṇyaṃ śokastandrā kṣudhā tṛṣā ||12||
tṛṣṇā lajjā bhayaṃ duḥkhaṃ viṣādo harṣa eva ca।
ebhirdoṣairvinirmuktaḥ sa jīvaḥ kevalo mataḥ ||13||
Когда душа свободна от всех недостатков, таких как похоть, гнев, страх, влюбленность, жадность, высокомерие, раджас, рождение-смерть, скупость, горе, сонливость, голод, желание, стыд, страх, печаль, скорбь, счастье и т. д., тогда она считается «Кевала» (чистой). (12-13)
तस्माद्दोषविनाशार्थमुपायं कथयामि ते। योगहीनं कथं ज्ञानं मोक्षदं भवति ध्रुवम् ॥१४॥
योगो हि ज्ञानहीनस्तु ने क्षमो मोक्षकर्मणि। तस्माज्ज्ञानं च योगं च मुमुक्षुर्दृढमभ्यसेत् ॥१५॥
tasmāddoṣavināśārthamupāyaṃ kathayāmi te।
yogahīnaṃ kathaṃ jñānaṃ mokṣadaṃ bhavati dhruvam ||14||
yogo hi jñānahīnastu ne kṣamo mokṣakarmaṇi।
tasmājjñānaṃ ca yogaṃ ca mumukṣurdṛḍhamabhyaset ||15||
Теперь я расскажу тебе, как устранить эти дефекты. Как знание без йоги может дать спасение? Спасение невозможно достичь даже посредством йоги без знания. Поэтому тот, кто желает спасения, должен упорно практиковать как знание (Джняну), так и Йогу. (1415)
अज्ञानादेव संसारो ज्ञानादेव विमुच्यते । ज्ञानस्वरूपमेवादौ ज्ञानं ज्ञेयैकसाधनम् ॥१६॥
ajñānādeva saṃsāro jñānādeva vimucyate ।
jñānasvarūpamevādau jñānaṃ jñeyaikasādhanam ||16||
Именно из-за невежества этот мир является формой рабства, и только посредством знания можно достичь освобождения от этого мира (сансары). Природа знания существует изначально, и только посредством знания можно достичь познаваемого. (16)
ज्ञातं येन निजं रूपं कैवल्यं परमं पदम्।निष्कलं निर्मलं साक्षात्सच्चिदानन्दरूपकम् ॥१७॥
उत्पत्तिस्थितिसंहारस्फूर्तिज्ञानविवर्जितम्। एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमथ योगं ब्रवीमि ते ॥१८॥
jñātaṃ yena nijaṃ rūpaṃ kaivalyaṃ paramaṃ padam।
niṣkalaṃ nirmalaṃ sākṣātsaccidānandarūpakam ||17||
utpattisthitisaṃhārasphūrtijñānavivarjitam।
etajjñānamiti proktamatha yogaṃ bravīmi te ||18||
Посредством которого человек обретает знание своей собственной формы и знание Кайвальяпады, Парамапады, Нишкала (бесхитростного), чистого, Сатчитананда формы, происхождения, состояния, разрушения и вдохновения, это и есть истинное знание. Теперь я опишу это подробнее в контексте Йоги. (17-18)
योगो हि बहुधा ब्रह्मन्भिद्यते व्यवहारतः । मन्त्रयोगो लयश्चैव हठोऽसौ राजयोगतः ॥१९॥
yogo hi bahudhā brahmanbhidyate vyavahārataḥ ।
mantrayogo layaścaiva haṭho'sau rājayogataḥ ||19||
О Брахма! С практической точки зрения описано несколько видов Йоги, такие как Мантра-йога, Лайя-йога, Хатха-йога, Раджа-йога и т. д. (19)
आरम्भश्च घटश्चैव तथा परिचयः स्मृतः । निष्पत्तिश्चेत्यवस्था च सर्वत्र परिकीर्तिता ॥२०॥
ārambhaśca ghaṭaścaiva tathā paricayaḥ smṛtaḥ ।
niṣpattiścetyavasthā ca sarvatra parikīrtitā ||20||
Четыре стадии йоги описаны повсюду. Этими стадиями являются начало, осуществление, введение и заключение. (20)
एतेषां लक्षणं ब्रह्मन्वक्ष्ये शृणु समासतः । मातृकादियुतं मन्त्रं द्वादशाब्दं तु यो जपेत् ॥२१॥
क्रमेण लभते ज्ञानमणिमादिगुणान्वितम्। अल्पबुद्धिरिमं योगं सेवते साधकाधमः ॥२२॥
eteṣāṃ lakṣaṇaṃ brahmanvakṣye śṛṇu samāsataḥ ।
mātṛkādiyutaṃ mantraṃ dvādaśābdaṃ tu yo japet ||21||
krameṇa labhate jñānamaṇimādiguṇānvitam।
alpabuddhirimaṃ yogaṃ sevate sādhakādhamaḥ ||22||